Nerede o eski teravih namazları

Çok değerli Ömer Özden’in kaleme alığı eski Erzurum teravih namazlarını sizlerle paylaşarak, bir nebzede olsa maziye gidelim dedim. İşte eski Erzurum Teravih namazları;

LAMBA OLMADAN TERAVİHE GİDİLMEZDİ

Eski ramazanlarda elektrik olmadığı için teravihe gidenler, evlerinde yaktıkları fenerler veya lüks lambalarıyla camiye giderlermiş. Böylece sokak aralarının karanlığında uğursuz işlerden de emin hale gelinirmiş. Zaten Osmanlı zamanında da teravihe fenersiz gidenler, kuşku duyulduğu için zaptiyeler tarafından tutuklanırlarmış. Camiler, iri mumlarla aydınlatılırmış, evlerinden lüks lamba ile gelenler de lambalarnı camideki uygun yerlere yerleştirince camideki aydınlatma üst düzeye çıkarmış. Zamanla şehre elektrik gelmiş ve camiler de elektrikten nasibini almış. Lala Paşa’nın çok eskiden kalma bir kandil avizesi vardır. Halen kullanılan bu avizenin halka şeklindeki yerlerine, eskiden kandiller geçirilir ve cami öyle aydınlatılırmış. Bir de mihrabın iki yanında çok büyük mumlar varmış ki onlar da son zamanlara kadar duruyordu.

HANGİ CAMİDE NAMAZ KILINACAK ARAŞTIRMASI YAPILIRDI

İlk teravih namazının kılınacağı gün, özellikle gençler ve orta yaşa yakın olanlar, teravih namazlarını bir önceki yıl hangi camilerde hangi hocaların daha çabuk kıldırdığı, hangi camilerde hatimle teravih kıldırıldığı, teravih öncesi hangi camilerde kimlerin vaaz verdiği konularında araştırma yaparlardı. Kimi hatimle teravih kılınan yeri tercih etmek için, kimi de yanlışlıkla hatimle kılınan bir camiye gitmemek için bu araştırmayı yapardı. Çünkü Erzurum’daki önemli Ramazan geleneklerinden biri hatimle teravih kıldırmaktır. Teravihin ilk kılındığı günden başlayıp her gün bir cüz Kur'an okunarak kılınan bu namaz, herkesin cesaret edebileceği bir tarz değildir. Bunu tercih edenler, dayanıklı olan­lardır. Diğerleri bir an önce kılıp ya tezgâhının başına geçmek için ya da bir an önce arkadaşlarıyla buluşup bir kahvehaneye gitmek için, öğrenciler de ertesi gün sınavları varsa, bir an önce çalışmaya başlasınlar diye hızlı teravih kıldıran yerleri tercih ederlerdi. Mesela Şafiiler Camii, en hızlı teravih namazı kıldıran cami olarak halk arasında şöhret bulmuştu.

TERAVİHLER HATİMLE KILINIRDI

Erzurum’da eski yıllardaki Ramazanlarda hatimle teravih namazı kıldırılan camiler arasında Molla Kaya Camii, Ayaz Paşa Camii, İbrahim Paşa Camii, Narmanlı Camii vardı, son yıllarda Gez Mahallesi Camii de bu kervana katılmış bulunmaktadır. Bu cami­lerden en önemlisi ve halk hahzasında en fazla yer etmiş olanı, Ayaz Paşa Camii’dir. Bu camide Sakıp Danışman, tam kırk yıl teravih namazını hatimle kıldırmış. Bu geleneğini, Erzurum Müftüsü olduğu yıllarda da devam ettirmiş. Sabah namazlarını da yine kırk yıl boyunca evinin yanındaki Zeynel Camii'nde kaldırmıştır.

ELVEDA İLAHİLERİ OKUNURDU

Ramazan'ın ilk birkaç gecesi camiler teravih namazında hınca hınç dolmasına rağmen giderek cemaat sayısında azalma olur. Böylece Ramazan’ın da ortalarına gelinmiş, hatta ilk yirmi günü tamamlanmış olur. İşte bu günlerde kılınan teravihlerde Ramazan'ın gidişine duyulan üzüntüden dolayı elveda ilahileri okunur. Bu elveda ilahileri arasında en bilinenler, Alvarlı Efe’nin elveda ilahileridir.

Elveda şehr-i seâdet gitdi devlet elveda

Elveda şehr-i hidâyet gitdi ni'met elveda

Elveda ey “Rahmeten li’l-âlemîn”den yadigâr indi Kur'ân sende hatm oldu risâlet elveda

Şehr-i Ramazân gider ehl-i îmân ağlar bugün Ehl-i diller gönlüne mihr-i hidâyet elveda

Şensin ıkrâm-ı Hudâ kadrin bilen bulur hüdâ Sende okundu kitâb-ı sırr-ı vahdet elveda

Elvedâ ey şâh-i râh-i Hazret-i Hakk'a vüsûl Cângözü cânâne karşu şehr-i vuslat elveda

Sendedir feyz-i Muhammed iktibas eyler kiram Medheder Kur'an'da Rahman mâh-i rahmet elveda

Camilerdeki cemaat azalması, Kadir Gecesi'nin idrak edilmesiyle birdenbire son bulur ve camiler, ilk teravih gününden bile kalabalık olur. Kadir Gecesi’nde camilerde yer bulmak, neredeyse imkânsızdır. Bazı camilerde Sakal-ı Şerif'in ziyarete açılacağı ön­ceden duyurulduğu için o camilerde adeta üst üste namaz kılınır. Yine o gecede bazı camilerde tespih namazı da kıldırılır.

Teravih, bütün şehirlerimizde olduğu gibi Erzurum'da da Ramazan'ın değişmez bir ritüeli olarak kabul edilmektedir. Hepsinden önemlisi teravih, kültürümüzün ayrılmaz bir parçası olarak Ramazan’la özdeşleşmiş durumdadır.

- Erzurum Haber, Kültür Sanat bölümünde yayınlandı
https://www.erzurumhaber.com.tr/haber/1522550/nerede-o-eski-teravih-namazlari