Neden Dere mahallesi bilir misiniz?

Fazla değil günümüzden 40-50 yıl öncesine kadar şehir merkezinden, suların şırıl şırıl aktığı iki dere Çaykara ve Taşmağazalar dereleri; bu iki akarsu yatağında, birçok köprü ve değirmen bulunurdu. Bahar olup da sular çoğalmaya başlayınca bu derelerde çok sayıda insan ve hayvan telef olurdu. Palandöken dağlarının doğu taraflarından gelen sular, Dabakhane çeşmesi civarında birleştikten sonra büyük bir akarsu görünümünde Taşmağazaları geçip yoluna devam ederdi. Kayak tesislerinin doğusunda bulunan derelerden gelen sular da, Yenişehir girişinde birleşerek, yine büyük bir akarsu görünümünde Dere Mahallesi ve bugünkü Çaykara Caddesinden ovaya inerdi. Sadece Çaykara deresi boyunca 40 tane değirmen ve çok sayıda köprü vardı. Karasu nehri ve bahsettiğimiz derelerin suları Erzurum Ovasında bataklık ve sazlık alanlar oluşturmuştur. Adeta bir göl görünümünde olan bu alanlarda su samuru yetiştirilip derilerinden kürk yapılırdı. Sadece su samurundan değil daha birçok hayvandan yapılan kürkler, bütün Osmanlı Ülkesinde meşhurdu. Padişahların giydiği kürkler Erzurum'dan gönderilirdi.

Derelerin, çeşmelerin çokluğu yabancıların da gözlerinden kaçmamış, her gelen yabancı kalemi eline alıp bu güzellikleri ya anlatmış ya da resmetmiştir. 1869 da gelen Thespyle Doyrelle Erzurum'da yükseklerden birçok derelerin indiğini, her birinin şehrin bir semtinden geçtiğini söyler. Üzerlerinde birçok küçük köprüler vardı. Binaalaneyh Erzurum'un birçok sokaklarına pek hususi manzara verir diye söz eder. Dere Mahallesinde sağlı sollu binalar hızla yükselmektedir. Şu anda Erzurum' un en hızlı yozlaşan mahallesidir. Tek damlı toprak damlar çok az kaldı. Onlarda bugün bölgenin görünümünü bozmaktadır. O alan tamamen yıkılarak bir kültür sitesine çevrilebilir. Bu yapılmazsa oraya da kısa sürede gök delenler dikilmesi an meselesi olur. Dere Mahallesi zamanla diğer mekanlar gibi çevreyi rahatsız ettiği için dere kapatılmış, dere sadece isim olarak kalmıştır. Mahalle dere yatağının kenarında tek katlı düz toprak damlar yıkılarak yeniden oluşmaya başlamıştır. Son yıllarda alternatif yolların yapımı ve tünellerin açılmasıyla bölgenin önemi artmış, mahalle eski dokusunu kaybetmiştir. Saray Bosna Caddesi, modern binalar, mahalleyi hızla değiştirmiş eskiye ait birçok değeri de alıp götürmüştür. Erzurum'un en eski sabuhane ve sabuncuların mekanıydı bir zamanlar Dere Mahallesi. Bugün ne sabuncular var nede dereye çamaşırlarını yıkamaya gelen kadınlar. Sabunhane bugünkü Gazeteciler sitesinin altında yer almış. Buralarda "Kara Sabun" denilen yeşil renkli sabun imal edilirdi. Bizler şimdilerde sabunumuzu ve şampuanımızı dışarıdan getirerek yabancıların eline bakmaktayız. Ecdat sabunhanesini yapmış üretim gerçekleştirmişken biz ona sahip çıkamamışız. Elbette o gün kullanılan sabunları kullanalım demiyorum ama; acaba o tesisi geliştirip sektörü yenileyemezmiydik?

- Erzurum Haber, Tarih bölümünde yayınlandı
https://www.erzurumhaber.com.tr/haber/1521778/neden-dere-mahallesi-bilir-misiniz