Lala Mustafa Paşa Kimdir? ERZURUM Lala Mustafa Paşa Camii

Erzurum İl merkezinde Cumhuriyet Caddesinde Yakutiye Medresesinin doğusunda bulunan camii; camii, şadırvan, hamam, sübyan mektebi ve saraydan oluşan Lala Mustafa Paşa Külliyesi içerisinde Kıbrıs Fatihi Lala Mustafa Paşa tarafından Erzurum’da beylerbeyi olarak görev yaptığı 1562-1563 (H.970) yıllarında yaptırılmıştır.

+1
Haber albümü için resme tıklayın

Lala Mustafa Paşa Kimdir?

Lala Mustafa Paşa (Lala Kara Mustafa Paşa; y. 1500 – 7 Ağustos 1580), III. Murad saltanatında 28 Nisan 1580 ile 7 Ağustos 1580 tarihleri arasında üç ay dokuz gün sadrazamlık yapmış bir Osmanlı devlet adamıdır.

İlk büyük başarısını 1570 yılındaki Kıbrıs serdarlığı sırasında gösterdiğinden "Kıbrıs Fatihi" olarak anılır. 1578'de başlattığı İran Seferi serdarlığında gösterdiği başarılar nedeniyle de Şirvan ve Gürcistan fâtihi olarak bilinir. "Lala" unvanı, şehzadeliğinde II. Selim’e lalalık etmiş olmasından kaynaklanır.

Hayır eserleri

  • Kıbrıs ve Kafkasya fetihlerindeki ganimet hissesi olmak üzere, elde ettiği serveti hayır işleriyle harcadı.
  • Konya’da Şehzade Selim’in lalasıyken Ilgın’da cami, bedesten, kervansaraydan oluşan "Lala Mustafa Paşa Külliyesi"'ni;[10]
  • Erzurum’da beylerbeyi iken 1562-63'te Lala Mustafa Camii, mektep ve hamamdan oluşan "Lala Mustafa Paşa Külliyesi"'ni;[10];
  • Şam’da beylerbeyi iken 360 odalı Lala Paşa Hanı ve Hamamı, tekke;
  • Suriye'nin Kuneytra şehrinde câmi ve imaret;
  • Kıbrıs'ın fethinden sonra Lefkoşa’da açtığı Hz. Ömer Camii'ne vakıflar;
  • İran Seferi sırasında Kars’ta,
  • Tiflis’te camiler yaptırmıştır.
  • Hicaz bölgesinde Mekke ve Medîne’de bâzı hizmetleri vardır.[4]
  • Paşanın kabri Eyüp Sultan Camii müştemilatında bulunmaktadır. Latin harfleriyle yazılan mezar taşında "Kıbrıs Fatihi" ifadesi yer almaktadır.

ERZURUM Lala Mustafa Paşa Camii

Erzurum İl merkezinde Cumhuriyet Caddesinde Yakutiye Medresesinin doğusunda bulunan camii; camii, şadırvan, hamam, sübyan mektebi ve saraydan oluşan Lala Mustafa Paşa Külliyesi içerisinde Kıbrıs Fatihi Lala Mustafa Paşa tarafından Erzurum’da beylerbeyi olarak görev yaptığı 1562-1563 (H.970) yıllarında yaptırılmıştır. Külliyenin Vakıflar Genel Müdürlüğü'nde yer alan vakfiyesi 1563-1564 (H.971) tarihlidir. Lala Mustafa Paşa Külliyesine 1836-1839 yılları arasında bir de muvakkithane ilave edilmiştir. Ancak muvakkithane, sübyan mektebi ve saray günümüze ulaşmamıştır. Bugün caminin yanı sıra hamamı da ayaktadır.

Camii Mimar Sinan’ın eseridir ancak camiinin yapımında Mimar Sinan bizzat bulunmamış olduğu onun gönderdiği plan ve projelerle Mimar Sinan’ın kalfalarından birinin yapmış olduğu da kaynaklardan anlaşılmaktadır. Klasik Osmanlı mimarisi özelliği gösteren camii, merkezi planlı camiler grubuna girmektedir. Kesme taştan inşa edilen camii kare planlıdır.

Önünde birbirine yuvarlak kemerlerle bağlanmış mukarnas başlıklı altı sütünün taşıdığı beş bölümlü bir son cemaat yeri vardır. Sivri kemerli açıklıklara sahip olan son cemaat yerindeki birimlerin üzeri kasnaksız kubbelerle örtülmüş kubbelere geçişler pandantiflerle sağlanmıştır.

Yine kubbelerin içleri kalem işleriyle süslenmiştir. Son cemaat yerinde, taç kapının her iki yanında üzerleri çini panolu ve sülüs yazılı altlı üstlü ikişer pencere ve iki mihrap çık  bulunmaktadır. Sağdaki (batı) mihrapçık üzerinde üç parça mermer levha üzerine Hattat İzzetin’in yazdığı nesih yazılı, Sultan IV. Mehmed’in 14 satırlık fermanı bulunmaktadır. Fermanda çevrede yaşayan çiftçilerden vergilerin kaldırıldığı bildirilmektedir.

Yine sağdaki pencerenin üzerine Bismillahir Rahmanir Rahim soldaki pencerede La ilahe İllallah Muhammed Resulullahi Hakka yazılı çini bezemeleri vardır.
Caminin içerisine üç kapı ile girilmektedir. Doğu ve batı cephedeki kapılar kuzeye yaklaştırılarak açılmıştır. Doğu ucunda ise hünkar mahfili girişi vardır.

Kuzey cephede bulunan taç kapı ana giriş olarak kullanılmakta olup mihrabın karşısına denk gelecek şekilde yapılmıştır. Mukarnas kavsaralı taç kapı taştan yapılmış, iç içe silmelerden oluşan barak çerçeveli olup altta basık kemerli açıklığa sahiptir. Taç kapı 1870 yılında onarım görmüştür. Kare planlı iç kısmının (harim) üst örtüsü merkezi örtü biçimine sahiptir.

Ana kubbenin yanında dört tarafında yarım çapraz tonoz ve ana kubbenin etrafında yapılan dört küçük kubbeden oluşmaktadır. Sekizgen kesitli dört paye sivri kemerlerle birbirine bağlanmış ayrıca yan duvarlara da dayandırılmıştır. 10,56 m çapında olan ana kubbe işte bu payelerin üzerinde bulunup dıştan sekizgen kesitli bir kasnağa oturmaktadır.

Küçük kubbelerin kasnağı yoktur. Kubbe ve tonozların içleri çeşitli motiflerden oluşan kalem işleriyle süslenmiştir. İç mekanı çift sıra halinde 28 pencere aydınlatmaktadır. Alt sıradaki pencere alınlıkları üzerinde bulunan çiniler işgal sırasında atılan kurşunlarla zedelenmiş veya tamamen dökülmüştür. Dikdörtgen bir çerçeve ile sınırlanan mihrap yuvarlak ve mukarnaslı olup üzerinde camiinin inşası ile ilgili bilgilerin olduğu 1562-63 (H.970) tarihli bir kitabe yazılmıştır.

Yenilenen ahşap minberin bir özelliği yoktur. Mihrabın sağındaki payeye bitişik olarak yapılan müezzin mahfili de sekizgen planlıdır. İkiz sütunlarla taşınan bu mahfil 19. Yüzyılda yapılmıştır. Kuzey duvara paralel yapılan ahşap mahfili ise oldukça basit ve sade bir görünümdedir. Camiinin güneydoğu köşesinde bulunan kubbenin altında üçüncü bir mahfil yapılmıştır. Bu mahfilin önü sakıflı olduğundan hünkar mahfiline öykünerek yapılmış bir paşa (bey) mahfili olarak yapıldığı düşünülür. İç kısımda (harim) ayrıca ikisi kuzey taç kapının iki yanında ikisi de kıble duvarında olmak üzere dört adet kürsü yapılmıştır.

Kürsülere pencereden duvar içine yerleştirilen merdivenlerle çıkılmaktadır. Yeni döneme ait ahşap vaaz kürsüsü de sade bir görüntüdedir. Camide vakfedilen bitkisel bezemeli şamdanlar da dikkat çekicidir.

Caminin sağında kuzeybatı köşesinde bulunan minaresi kare kaide üzerine yuvarlak gövdeli ve tek şerefelidir. Beyaz taştan yapılan minare kırmızı taşlı bileziklerle bezenmiştir. Son cemaat yerinde yarım daire şeklinde çıkıntı yapan minareye batı yönünde bulunan yan kapıdan merdivenlerle ulaşılır.

Caminin avlusunda sekiz köşeli ahşap ve konik çatılı bir şadırvan bulunmaktadır. Bu şadırvandaki sütunlar son derece güzel taş işçiliği ile bezenmiştir. Caminin kuzeyinde bulunun bu şadırvan eski şadırvana ait bazı parçaların yeniden kullanılmasıyla 1971 yılında yapılmıştır. Eski şadırvan hakkında pek bir bilgi yoktur.
Camii 694, 1721, 1836-1839, 1851, 1870, 1889, 1962 ve 1971 yıllarında ve son olarak yakın bir zamanda çeşitli onarımlar görmüştür. GEEAYK tarafından 13.11.1976 A-188 tescil edilmiştir.

27 Haz 2021 - 16:52 Erzurum/ Yakutiye- Tarih


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Erzurum Haber Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Erzurum Haber hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.

Anadolu Ajansı (AA), İhlas Haber Ajansı (İHA), Demirören Haber Ajansı (DHA) tarafından servis edilen tüm haberler Erzurum Haber editörlerinin hiçbir editöryel müdahalesi olmadan, ajans kanallarından geldiği şekliyle yayınlanmaktadır. Sitemize ajanslar üzerinden aktarılan haberlerin hukuki muhatabı Erzurum Haber değil haberi geçen ajanstır.




Anket Şuan seçim olsa hangi partiye oy verirsiniz?