- 24 Mart 2018

Erzurum Evleri tarihe ışık tutuyor

Erzurum Evleri mimarisi tamamen olumsuz iklim koşullarına göre şekil almış; Kışların çok uzun ve soğuk geçmesi, yazların ise kısa süreli olması evlerin mimarisinin belirlenmesinde önemli rolü var.

mask

Eski Erzurum evleri bugün yerli ve yabancı birçok turiste kapılarını açarken, ticari anlamda da farklı bir sektör konumunda yer alıyor. erzurumhaber.com olarak Erzurum evlerinin tarihini ve nasıl yapıldığını araştırdık ve sizler için toparladık. İşte Erzurum evlerinin özellikleri:

Erzurum evleri, ataerkil büyük aile tipinin geçerli olduğu geleneksel kültürün ürünleridir. Erzurum evlerinin büyük çoğunluğu savaşlar, yangınlar ve yeni inşaatlar nedeniyle yok olmuştur. Günümüzde Tarihi Erzurum Evleri restore edilerek turizme kazandırılmıştır. Geleneksel Erzurum evlerinin daha çok İç Kale’nin kuzey ve doğusundaki mahallelerde yaygın şekilde inşa edildiği ve çoğunun yaşının 100-130 yıl dolaylarında bulunduğu dikkate alınırsa, bunların çoğunlukla 1859 depreminden sonraki yıllarda yaptırılmış oldukları anlaşılmaktadır.

2/6
mask

Kesme taş duvarlarla inşa edilen evler, taşların ağırlığından dolayı depreme dayanıklıdır. Ara duvarlarda tuğla malzemelerden yararlanılmıştır. Ancak taş ve ahşap kadar kullanım alanı yoktur. Ahşap ise taştan sonra en çok kullanılan yapı malzemesidir. Söğüt, kavak ve çam türlerinden başka ağaç cinslerine pek rastlanılmaz. Çıralı çam dayanıklı olduğundan taşıyıcı kirişlemelerde, pencere ve kapılarda, taş duvar içindeki ahşap hatıllarda kullanılmıştır.

Taş duvarlar pencere ve kapı yanları dâhil köşelerde kesme, orta kısımlarda ise moloz yığma sistemiyle inşa edilmiştir. Bu genel uygulama dışında ayrıca zengin evlerinde tüm yüzeylerin kesme taşla oluşturulduğu örnekler vardır. İç duvarlar tuğlayla örüldüğünden bağlayıcı olarak kireç harç kullanılır.

3/6
mask

Damları genellikle düz olarak kurulur. Bu tür damlar oda ve avlu üstündeki örtü için uygulanır. Tandır evi üstü örtülürken, çatıda kare biçiminde bırakılan boşluk üzerine, üst üste daralarak yerleştirilen ahşap kirişler yükseldikçe daralarak bir sekizgen piramit oluşturur. Bu örtü Erzurum evlerine özgü bir detaydır. Bir de Pasin örtü denen ve alınların örtülmesinde kullanılan iki yana eğimli basit bir örtü sistemi vardır. Bu örtülerin tümünde geçerli olmak üzere önce kirişleme üzerine söğüt dalları, sonra bunun üzerine toprak serilerek çatı tamamlanmış olur.

4/6
mask

Erzurum evlerinin cephelerinde en önemli öğe ise çıkmalarıdır. Bazı örneklerde zemin kata tavan olan üst kat döşemesi, 40 ile 90 santimetre kadar dışarıya taşırarak çıkmalar yapılmıştır. Diğer bazı örneklerde ise tüm kat değil odaların bazıları sokağa taşırılmıştır. Plan şemasındaki Erzurum evi karakterini zemin kattaki avluya Tandır evinin konumu belirler. Giriş kapısından içeri geçildiğinde önce avluya ulaşılır. Buradan yandaki mekânlara, tandır evine ve üst katta divanhaneye geçilir. Tandır evi; oturma, dinlenme, yemek yeme gerekirse yatma gibi işlevlerin sürdürüldüğü çok amaçlı kullanılan bir mekândır. En küçükleri 5x6 metre boyutlarında olan bu mekânın genellikle kare ya da kareye yakın dikdörtgen olması, üzerine oluşturulacak kırlangıç çatı için kolaylık sağlamaktadır. Odalar, dolap, sedir ve ocaklarıyla Anadolu'nun diğer yörelerindeki ilkelerin geçerli olduğu mekânlardır. Sofa ise karasal iklimin oldukça küçülmüş ve işlevinin önemli bir bölümünü yitirmiş yalnızca geçit mekânı haline dönüşmüştür. Sofadaki günlük yaşamla ilgili işlev tandır evinde sürdürülmektedir.

5/6
mask

Şimdilerde eski bir mahallenin üstünün örtülmesiyle oluşturulan Eski Erzurum Evleri restoran olarak hizmet veriyor. 11 adet Erzurum evi, yurt içinden ve yurt dışından turistlerin yoğun ilgisini görüyor.

6/6
mask

Yapı Malzemesi

Erzurum evlerinin ana özelliklerini belirleyen önemli bir etkende yapı malzemesidir. Ana yapı malzemesi taş, ahşap, toprak, tuğla ve maden olarak ele alınır.

Taş: Köşe ve cephelerde yontu taş, diğer kısımlarda moloz taş duvarlar kullanılmıştır. Karataş, Boztaş ve Kamber taşı gibi türleri vardır. Karataş, Hasankale civarından ve Nene Hatun Köyü; Boztaş, Ağzı açık tabya ve Ağveren Köyü; Kamber taşı ise aynı köyün ocaklarından temin edilmiştir.

Ahşap: Erzurum evlerinde taştan sonra en çok kullanılan yapı elemanıdır. Duvarları bağlayan hatıllar, toprak örtüyü taşıyan kirişler, döşeme, tavan ve bütün doğramalar ahşap olarak yapılmıştır. Çam, kavak ve söğüt en çok kullanılan ağaç çeşitleridir. Saz ve kamış da damın örtülmesinde yardımcı malzeme olarak kullanılmıştır.

Toprak: Erzurum evlerinin ana örtü malzemesi, taş duvarların bağlayıcı elemanıdır. Toprak malzeme şehir çevresinden tabyalardan kolaylıkla temin edilirdi.

Tuğla: Toprak elverişli olduğu için yapılan tuğlalar kalitelidir. Tuğla, ara bölmelerde 1.katın cephesinde ve baca yapımında kullanılmıştır.

Maden: Sıcak demir işleri olarak kullanılmıştır. Kapı ve pencere menteşeleri, kuşakları, çiviler, pencere parmakları, kapı tokmakları demirden yapılmıştır. Bronz döküm kapı tokmakları da kullanılmıştır.


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Erzurum Haber Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Erzurum Haber hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.