- 23 Mart 2018

Asırlardır bitmeyen heyecan; Atlı cirit

Türklerin yüzyıllardan beri at sırtında oynadığı ata sporlarından birisidir cirit. Oynayana çeviklik, güç, kuvvet ve iyi bir binicilik kazandırır. Anadolu’nun orta kesimlerinde, eski önemini kaybetmiş olsa da, cirit hâlâ oynanmaktadır.

mask

At koşturarak ve cirit adı verilen değnekleri birbirine atarak, topluca oynanır. Bugün eski önemini kaybetmiş olmakla beraber, Orta Anadolu’nun bazı çevrelerinde hala oynanır. Bir takım oyunu olan ciritte maksat, at üzerindeki binicileri hedefleyip değnekleri isabet ettirmektir. Erzurum’da da bu ata sporumuz oldukça canlı ve popüler olarak hala oynanmaktadır.

2/7
mask

Cirit adı verilen değnekler, mızrak biçiminde, ucu temiz enli (demirli) muhtelif uzunluklardadır. Ekseriya kuru meşe veya soyulmuş hurma dalından yapılır. Ciritlerin mızraktan farkı, çapının daha ince olmasıdır. Orta Asya kökenli olan cirit oyunu, yapılan akınlar ve hicretlerle Anadolu’ya geldi. Bilhassa Osmanlılarda çok yaygın bir spor dalı oldu.

3/7
mask

On beşinci yüzyılda saray çevresinde, orduda ve halk arasında yaygınlaştı. İnsanın muharebe gücünü artırıp, savaşa hazırladığından saray ve Enderun eğitim programlarında cirit sporuna yer verildi. Osmanlı ordusunda ciridi ustalıkla kullanan Cündi adlı özel bir süvari sınıfı vardı. Padişah ve kumandanlar askerlerin barış zamanında savunma ve saldırı yeteneklerini muhafaza ederek geliştirmek, sefer anında ise askerleri coşturarak aşka getirmek için cirit oyunları düzenlerlerdi.

4/7
mask

Sultan yıldırım Bayezid Han ile Sultan Çelebi Mehmed Han devirlerinde cirit oyununa büyük ehemmiyet verilmiştir. Hatta Amasya ve Merzifon’da binicilikleriyle meşhur birbirine rakip iki binici bölüğü meydana getirilmiştir.

5/7
mask

Cirit oyununda, Orta Anadolu’nun küçük fakat mukavemetli, çevik atları tercih edilmekteydi. Anadolu’da üç kısım cirit oyunu vardı: Birincisi, düğünlerde oynanan "düğün ciridi"; ikincisi, pazar ve panayır günlerinde oynanması adet olan "deri ciridi"; üçüncüsü ise, cirit oyununun en yoğun olduğu dönem olan baharın gelmesiyle beraber hemen hemen her yerde oynanan "ilkbahar ciridi" idi. Cirit oyununda, oyuna katılacak atlı delikanlılar meydanda iki grup halinde sıralanırlardı.

6/7
mask

Meydana büyük bir seyirci topluluğu geldiği için, sağa ve sola alanı açmak gayesiyle iki değnekçi bulunurdu. Sonra çavuş gür sesiyle; "Osmanlılar alana" diye seslenirdi. Osmanlı tabiri binici demekti. Atlılar meydanda yerlerini alınca, derhal davul zurna çalmaya başlardı. Yüz metre aralıkla ayrılan atlılar, iki dizi teşkil ederlerdi. Sırada bekleyen atlılardan biri, çavuşun işareti ile beraber diziden çıkardı. Çıkışı ağır ağır olur ve atını oynatarak hasım atlılara, otuz metreye kadar yaklaşırdı.

7/7
mask

Gözüne kestirdiği bir atlıya elindeki cirit değneğini atar ve atmasıyla geriye dönüp kaçması bir olurdu. Kaçarken geriye bakmayı ihmal etmezdi. Bu arada değnek atılan atlı, süratli hareket ederek onu kovalamaya başlar ve yaklaştığı anda değneği ona savururdu. Kovalayana, ilk cirit atan sıradan birisi, daha süratle çıkar ve hücum edene cirit atardı.

Ancak bunun sıradan çıkması için, kovalayanın elindeki ciridi çıkarması şarttı. Bunun için kovalayan kimsenin aynı zamanda müdafaa tertibatı alması lazımdı. Bu itibarla derhal geriye döner ve dizisine doğru çekilirdi. Kendisini kovalayanı da dizisinden biri elindeki ciritle hazır beklemekteydi. Oyun böylece kızışır ve devam ederdi. Cirit alanında; kafası yarılanlara, bayılanlara ve hatta bazen ölüm vakalarına bile rastlanırdı. Ölüm vakası halinde, ölenin ailesi öldürenden davacı olmazdı.


göndermek için kutuyu işaretleyin

Yorum yazarak Erzurum Haber Topluluk Kuralları’nı kabul etmiş bulunuyor ve yorumunuzla ilgili doğrudan veya dolaylı tüm sorumluluğu tek başınıza üstleniyorsunuz. Yazılan yorumlardan Erzurum Haber hiçbir şekilde sorumlu tutulamaz.